Recenzja książki Kazimierza Szewczyka, Bioetyka. Medycyna na granicach życia T.1, Bioetyka. Pacjent w systemie opieki zdrowotnej T.2, Wyd. Naukowe PWN, 2009

Prof. Kaziemierz Szewczyk, autor Bioetyki kulturowej po raz kolejny preznentuje nam swoje przemyślenia związane z kluczowmi pojęciami bioetyki, tym razem w postaci dwutomowego podręcznika akademickiego. Oddana w ręce czytelników pozycja jest rozwinięciem uprawianej przez autora bioetyki, definiowanej przez niego jako „etyka systemów opieki zdrowotnej w społeczeństwach demokratycznych”[1]. Priorytetem staje się dla autora podstawowa znajomość podstaw bioetyki oraz wykorzytanie tej wiedzy w obszarze szeroko rozumianej medycyny. Profesor Szewczyk nie rezygnuje jednak z przedstawienia nowych możliwości bioetyki, która dostosowując się do współczesnych tendencji i oczekiwań przyjmuje charakter dyskursu społecznego. Tak rozumiana bioetyka, pomimo, że nie posiada podstaw aksjologicznych, ma wpływ na kształtowanie dyrektyw bioetycznych oraz przepisów prawnych regulujących wiele obszarów życia prywatnego członków demokratycznych społeczeństw. Wzrost zagrożeń związanych z postępem naukowo – technicznym oraz rozszerzenie zakresu analizowanej problematyki moralnej związanej z medycyną dały początek próbom znalezienia złotego środka w uprawianiu bioetyki poprzez oddanie etycznej oceny wyspecjalizowanym Komisjom Bioetycznym.[2] Pojęcie konsensusu w bioetyce pojawiąjące się przy tej okazji rodzi obawy utraty niezależności na rzecz przeszktałcenia jej w narzędzie politycze służace podporządkowaniu etyki prawu stanowionemu.

Podejmowane próby zneutralizowania dominacji zmedykalizowanego świata poprzez namysł etyczny prowadzą autora do stworzenia bioetyki kluturowej. Wątek ten pozostaje obecny przy omawianiu przez niego prolemów szczegółowych z którymi spotyka się ówczesna bioetyka. Zaakcentowanie przez prof. Szewczyka w podręczniku Bioetyki specyfiki refleksji etycznej dotyczącej funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej i roli osoby – pacjenta jest zabiegiem porządanym, ponieważ konfrontuje filzoficzne oraz etyczno – prawne podstawy z praktyką medyczną.

Podręcznik zbudowany jest łącznie z dziesięciu rozdziałów, którym przyświecają zakładane na wstępie cele dydaktyczne odnoszące się każdorazowo do podejmowego zagadnienia bioetycznego. Dla wygody czytelnika rozdziały zostały podzielone na części teoretyczne i analityczne. W ramach pierwszego tomu podręcznika autor podejmuje się m.in. omówienia powstania bioetyki i nakreślenia jej związków z etyką lekarską, świadomej zgody pacjenta oraz pojęcia przymusu w medycynie. Porusza też moralną problematykę związaną z sytaucjami granicznymi ludzkiego życia: jego początkiem i końcem. Drugi tom stanowi kompendium wiedzy etyczno – prawnej wobec osoby pacjenta w systemie opieki zdrowotnej. Autor skupia swoją uwagę na moralnych asepktach racjonowania świadczeń zdrowotnych, problematyce błędów medycznych i ocenie ich bezpieczeństwa oraz związanej z nią odpowiedzialnością cywilno prawnej lekarzy. Poświęca się on również rozważaniom nad etyką badań naukowych w medycynie oraz etyką transplantacyjną.

Zgadzam się ze stwierdzeniem, że Bioetyka profesora Szewczyka stanowi „nowoczesny, przystosowany do polskiej specyfiki wykład o bioetyce”[3], która swoim zakresem wykracza poza ramy etyczno – prawnych rozważań dopuszczając do głosu również czynniki kluturowe, społeczne oraz ekonomiczne w podejmowanych sporach bioetycznych XXI wieku. Próba ustytematyzowania pojęć którymi operuje bioetyka w zestawieniu z etyką lekarską oraz problematyką praktyki medycznej wydaje się interesująca, w szczególności, że pozycja prof. Szewczyka dociera w sposób dokładny i rzetelny do realiów polskich.

Publikacja jest podsumowaniem ponad dwudziestoletnich doświadczeń autora związanych z wykładaniem bioetyki na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi oraz członkowstwa w Komisji Etyki Medycznej Polskiej Akademii Umiejętności oraz Polskiego Towarzystwa Bioetycznego.

Karolina Smoderek